PDA

View Full Version : Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong công tác tư vấn


trongkt-ct
02-07-2006, 04:24 PM
Phải khẳng định rằng, tư vấn là một trong những nghề quan trọng và càng quan trọng hơn trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập kinh tế quốc tế. Thế nhưng, thực trạng công tác tư vấn hiện nay đang có rất nhiều vấn đề bức xúc. Làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả tư vấn là vấn đề đang được quan tâm.

Bức tranh chung về tư vấn Vịêt Nam
Theo thống kê, hiện nay nước ta có khoảng trên 1.000 công ty tư vấn lớn nhỏ, hoạt động trong tất cả các lĩnh vực bao gồm: Đầu tư, công nghiệp, giao thông, xây dựng (chỉ tính tư vấn liên quan đến lĩnh vực kinh tế). Thế nhưng, ngoài một số công ty hoạt động tương đối chất lượng và uy tín như các công ty: Tư vấn thiết kế Điện trong lĩnh vực năng lượng, thuỷ lợi, hoá chất, xây dựng, môi trường đô thị… còn lại, vẫn trong tình trạng yếu kém về nhiều mặt. Nếu đánh giá chung, dựa trên sự so sánh với các công ty tư vấn nước ngoài cũng như sự phát triển của nền kinh tế, thì bản thân tư vấn Việt Nam vẫn còn thua kém và chưa tương xứng với vai trò là “nghề cung cấp tri thức để đảm bảo sự sinh tồn và phát triển của xã hội” như định nghĩa của Hiệp hội Tư vấn quốc tế. Bằng chứng là, rất nhiều công trình mang tầm cỡ quốc gia thuộc những ngành, lĩnh vực trọng yếu trong nền kinh tế (công nghiệp khai thác dầu khí, điện, hoá chất, xi măng)…đều phải thuê tư vấn nước ngoài. Cho dù, thời gian gần đây đã có một vài công ty (trực thuộc chủ đầu tư) đã “dám” đứng ra nhận tổng thầu (từ ý tưởng đến dự án tiền khả thi, khả thi và sau đó là lập dự án, thiết kế và giám sát thi công…), nhưng thực ra, sau đó lại đi thuê tư vấn nước ngoài vào làm việc!
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do trình độ chuyên môn của các công ty tư vấn nói chung và đội ngũ các nhà tư vấn Việt Nam nói riêng còn yếu, chưa đáp ứng được những đòi hỏi của thực tiễn. Bên cạch đó, không ít chủ đầu tư còn e ngại và hay có thói quen “sính” ngoại, mà đáng ra, có những công trình nằm trong tầm tay (xét về trình độ chuyên môn) của tư vấn Việt Nam, thì lại đi thuê tư vấn nước ngoài.
Đặc biệt, trong thời gian qua, khi một số công trình xây dựng có vấn đề về chất lượng hay một số dự án thuộc các lĩnh vực như mía đường, xi măng… không mang lại hiệu quả kinh tế cao, ngoài trách nhiệm chính thuộc về chủ đầu tư, các cơ quan chuyên môn và giới báo chí cũng thường đề cập đến trách nhiệm của cơ quan tư vấn. Phải chăng công tác tư vấn cũng có “liên đới” và thực chất của vấn đề này như thế nào?
Trách nhiệm của tư vấn đến đâu?
Chắc chắn một điều không thể phủ nhận được, trong công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tê quốc tế, cùng với sự đi lên của đất nước, lĩnh vực tư vấn đóng góp một phần quan trọng. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau như trình độ chuyên môn thấp, thì thực tế đã xuất hiện “tiêu cực” xung quanh công tác này. Lĩnh vực giao thông- xây dựng là một ví dụ điển hình. Đáng lẽ có nhiều công trình, ngay từ khi thi công, nếu khâu “Tư vấn giám sát” không móc ngoặc với chủ đầu tư, làm đúng bổn phận, thì chắc chắn sẽ không để xảy ra những đường Liên Cảng A5 hay Thuỷ điện Trị An… Và, để biện minh cho những thiếu sót trên, các công ty tư vấn thường đổ lỗi cho việc “họ” không được độc lập về mặt hành chính, mà phải phụ thuộc vào chủ đầu tư, nên đã để xảy ra tình trạng này. Nói như vậy cũng có phần đúng, nhưng tại sao có những công trình cho dù chủ đầu tư bị lỗ hoặc hòa vốn, song nhờ giám sát chặt chẽ của tư vấn, nên chất lượng vẫn tốt và thời gian thi công vẫn đảm bảo? Chẳng hạn, như Dự án xây dựng cầu Bãi Cháy ở Quảng Ninh là minh chứng điển hình. Rõ ràng, trong những trường hợp trên, khâu tư vấn đóng vai trò hết sức quan trọng và nếu những người làm công tác tư vấn không có cái “tâm “ trong sáng, thì chắc chắc sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường.
Tuy nhiên, nói đi thì phải nói lại, trong cơ chế thị trường, xét cho cùng, tư vấn cũng là một nghề kinh doanh (nghĩa là hoạt động kinh doanh phải sinh lời); do đó, nếu chỉ làm đúng bổn phận và đạo đức nghề nghiệp thôi, có khi phải đóng cửa doanh nghiệp như chơi! Chứng minh về sự “phi lý” và “trái luật” này, một quan chuyên gia cao cấp ở Hiệp hội Tư vấn Xây dựng Việt Nam đưa ra dẫn chứng “Không riêng gì chương trình mía đường, hiện nay ở một số địa phương đang xảy ra tình trạng chạy đua để đầu tư xây dựng các dự án, bất chấp dự án đó có mang lại hiệu quả kinh tế hay không? điển hình là các dự án về bia, nước giải khát, lắp ráp và sản xuất ô tô -xe máy… Tất nhiên, dưới góc độ tư vấn, chúng tôi thừa hiểu rằng, có những dự án chắc chắn khi đi vào hoạt động sẽ không mang hiệu quả kinh tế cao hoặc thậm chí là phá sản (không thể hoạt động), song vẫn phải “nhắm mắt” lập dự án và thiết kế “bừa”, cốt sao vừa lòng lãnh đạo tỉnh nhà. Vì nếu không làm theo cái gọi là luật bất thành văn của lãnh đạo, thì sau này đừng có hy vọng trở lại địa phương tham gia tư vấn! Rõ ràng, để xảy ra hiện tượng hiệu quả dự án thấp, chưa hẳn trách nhiệm đã thuộc về công tác tư vấn, mà phần chính thuộc về chủ đầu tư.
Vì vậy, để công tác tư vấn mang lại hiệu quả cao, một trong những biện pháp khắc phục được các nhà chuyên môn đưa ra là phải tách tư vấn thành một hệ thống hoạt động độc lập (dưới dạng công ty TNHH). Song độc lập như thế nào là cả một vấn đề cần bàn.
Chỉ tư vấn độc lập thôi, chưa đủ?
Thực tế hiện nay, trong những dự án có sử dụng vốn vay hoặc viện trợ của các tổ chức tài chính quốc tế, người ta thường đưa ra yêu cầu chỉ được phép dùng các công ty tư vấn độc lập (không phải của Nhà nước). Trong khi đó, cũng giống như Trung Quốc, ở Việt Nam hiện có đến 85% công ty tư vấn thuộc các doanh nghiệp nhà nước (nghĩa là bị ràng buộc hành chính bởi các cơ quan chủ quản cả về mặt nhân sự lẫn tài chính), làm ảnh hưởng đến công tác chuyên môn của những công ty này.
Và như vậy, nếu chấp nhận tách công tác tư vấn ra thành một hệ thống độc lập theo quy luật của kinh tế thị trường, nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao, thì một mắt xích không kém phần quan trọng là các cấp ngành, địa phương cũng phải độc lập trong vai trò quản lý nhà nước của mình (không can thiệp bằng bàn tay vô hình vào công tác tư vấn). Vì, chỉ mình tư vấn độc lập, mà lãnh đạo các cấp ngành không độc lập (vẫn dùng mệnh lệnh bất thành văn như trên), thì cũng chưa giải quyết được tận gốc mọi vấn đề. Kết quả cũng chỉ là những công trình kém chất lượng và những dự án không hiệu quả mà thôi!
Trong tương lai, để “những dự án và công trình của Việt Nam sử dụng tư vấn Việt Nam”, ngay từ bây giờ, phải gấp rút tiến hành đào tạo những chuyên gia có tính chuyên nghiệp cao, không những giỏi về chuyên môn mà còn tốt về đạo đức… Đồng thời, phải hiểu biết xã hội và am tường pháp luật. Ngoài ra, phải tiến hành đầu tư đổi mới, thiết bị công nghệ cũng như phương thức quản lý…sao cho ngoài những chứng chỉ về hệ thống quản lý chất lượng và môi trường (ISO 9000 và ISO14.000), các công ty tư vấn Việt Nam cũng phải có chứng chỉ “trong sạch” như một vài nước tiên tiến trên thế giới đang áp dụng! Cương quyết không cấp phép và thu hồi giấy phép đối với những công ty tư vấn không đạt chất lượng.



Đức Hạnh ( hiệp hội tư vấn xây dựng việt nam)